كه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله نماز تراويح را در شهر رمضان در جماعت كرده است دو شب تا سه شب و بعد از آن ترك كرده و گفته است كه : مىترسم كه واجب كرده شود به شما « 1 » ؛ و از بعض محدثين با آنكه محل منع است دفع نمىكند آنچه ما ذكر كرديم و بيان شناعت فعل او كرديم زيرا كه بعد از آنكه فرمود كه : افضل صلاة المرء فى بيته الا الصلاة المكتوبة مقتضاى اين كلام را بايد رعايت كرد سبب گفتن اين هرچه باشد « 2 » . [ كلمات ابن روزبهان در توجيه بدعت عمر ] و نقل كرده است فضل بن روزبهان « 3 » اخبارى كه از جملهء صحاح شمرده است كه دلالت دارد به قيام رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله به نماز در بعض ليالى و ترك آن در بعض و در هيچ يك از آن اخبار نيست كه آن حضرت آن نماز را به جماعت كرده باشد . و گفته است در توجيه اعتراف عمر به بدعت بودن جماعت آنچه حاصلش اين است كه : نيست مراد او از بدعت بودن آنچه مأخذ شرعى نداشته تا ضلالت باشد بلكه مراد از اين بدعت استمرار جماعت است در اين صلات كه مستمر نشده است به عنوان جماعت در زمان رسول اللّه تا توهم وجوب نشود ، و چون اين توهم مرتفع بود در زمان عمر امر كرد به عنوان استحباب به مواظبت آن جماعت . و در اين نظر ساخته ، چه به آنچه نقل كردم ظاهر شد كه بيرون رفت شبى

--> ( 1 ) . شرح نهج البلاغة 12 / 285 . ( 2 ) . سفينة النجاة : 240 - 242 . ( 3 ) . بنگريد به : دلائل الصدق 3 / 213 .